Әхмәров Ҡ.3. Башҡорт яҙыуы тарихынан - 2012. Страница 170.

§ 30. ъ — ь А. ъ билдәһе алдағы ҡалын тартынҡы йәки һуҙынҡы өндө айырып әйткәнде белдереү өсөн ҡулланыла: тулъяулыт, алъяптыс, донъя, съезд, подъезд, маъмай, даръя.

Б. ь билдәһе ике осраҡта ҡулланыла: а) алдағы тартынҡы өндөң нәҙеклеген белдереү өсөн: калька, кгаль- Ц1Ш, портфель, роль, Харьков, Горький, асфальт; б) тауышты өҙөп, алдағы нәҙек тартынҡы йәки һуҙынҡы өндө айырып әйткәнде белдереү өсөн: көнъяҡ, бирьят, мәсьәлә, Ильяс, Ильин, тәьмин, Мөьмин.

IV. Һүҙҙәр һәм ялғауҙар яҙылышы § 31. Ябай һүҙҙәр яҙылышы А. Тамыр йә нигеҙ һүҙ эсендә баҫымлы -о-/-ө-, - ы - / - е - Һуҙынҡы­ лары булһа, ялғау ҡушҡанда төшөрөп ҡалдырмай яҙыла: а) онот— онотолған, онотоу; йөрө— йөрөтөлгән, йөрөтөу; б) синыф — синыфы, синыфына; урын — урыны, урынында; исем — исеме, исемендә; хәреф — хәрефе, хәрефенә; бер — береһе, бере­ һенән һ. б.

Ләкин һуңғы ижектәге шул уҡ баҫымлы - ы - / - е - һуҙынҡы­ лары сифат яһаусы -и ялғауы ҡушылғанда һәм ирек, бурек, халыт, милек, холот һүҙҙәренә эйәлек ялғауы ҡушылғанда төшөп ҡала: а) синыф — синфи, ғилем — ғилми һ. б.

б) ирек — ирке, бурек — бурке, халыт — халты, милек — милке, ХОЛОт — холто.

Б. 1. Тамыр һүҙ эсендәге асыҡ ишетелмәй торған баҫымһыҙ -ы-/-е- һуҙынҡылары -р- алдына тура килгәндә яҙылмай: аңра, аҫрау, биҙрәу, бөҙрә, бөкрө, бысрат, иңрәу, йоҙрот, йомро, кәкре, кук- рәк, кәпрәйеу, кәпрән, тойрот, мөңрәу, осрау, сепрәк, супрә, тетрәу, тоғро, томра, төпрә, тупрат, тызрайыу, тытрыт, тәҙрә, уғры, әкрен, әурәу, япрат, яурын һ. б.

Ләкин шул уҡ -р- алдынан килгән -о-/-ө-, -ы-/-е- яһалма һүҙҙең ни­ геҙендәге баҫымлы ижектә торһа, яҙыуҙа улар һаҡлана: бойор— бойо­ роҡ, айыр— айырым, төкөр— төкөрөк, йуткер— йуткерек һ. б.

2. Аҙағы -рҡ/-рк, -лҡ/-лк ҡуш тартынҡылары менән бөткән һүҙ­ ҙәргә ялғау ҡушҡанда, һуңғы -ҡ/-к өндәре -ғ/-г менән сиратлашмаһа, ҡуш тартынҡылар араһында бер ваҡытта ла -о-/-ө-, - ы - / - е - хәрефтәре яҙылмай: а) псырт (40) — тыртынсы; тырт— тырта, тыртыу, тыртты; турт--- турта, турттан, туртыу; һарт---- һартыу, һарта, һарт­ тан; курк — курке, куркле, куркәм һ. б.

б) талт--- талта, талтытыу, талтыр; йолт---- йолта, йолт- то, йолтор; һелк- — һелкеу, һелкә, һелкте һ. б.

170
Закрыть